Članci

  • 20.12.2014
    Iz moga ugla: Odgovornost za nacionalno pomirenje
    Vladimir Marjanović

    Vladimir Marjanović

    Odgovornost za nacionalno pomirenje

    „Blaženimirotvorci, jer će se sinovi Božiji nazvati“ (Mt 5, 9)

    Ove godine se obeležava sedamdeset godina od oslobođenja Beograda u Drugom svetskom ratu. Krajem 1944. godine partizanske snage zajedno sa jedinicama Crvene armije proterale su nemačke okupatore iz najvećeg dela Srbije, a Jugoslavijaje oslobođena maja 1945. godine. Drugi svetski rat na prostoru Jugoslavije bio jeveoma složen, jer je postojalo mnoštvo vojnih formacija, okupatorskih,antiokupatorskih i kolaboracionističih. Okupacija je za srpski narod značila biološku ugroženost. U mnogim krajevima Srbi su zajedno sa Jevrejima i Romima izloženi sistematskom proganjanju i ubijanju. Zato su se mnogi odlučili na oružani otpor.

    Dva pokreta otpora

    U okupiranoj Jugoslaviji postojala dva antiokupatorska pokreta otpora: četnički i partizanski. Iako ideološki suprotstavljeni, četnici i partizani imali su identičan cilj, a to je bilo oslobođenje Jugoslavije od nacističko-fašističke okupacije. I jednii drugi su tokom rata dobijali pomoć i podršku od strane Saveznika za borbu protiv sila Osovine. Okupacione vlasti su ih smatrale svojim neprijateljima, dok su za njihovim vođamabile raspisane poternice.Ipak, između ova dva antifašistička pokreta otpora, posle kratkotrajne saradnje, došlo je do međusobnog sukoba koji je prerastao u građanski rat –rat sa tragičnim posledicama.

    Srpsko-srpski sukob

    Na prostoru Srbije, Crne Gore, Bosne i Hercegovine, Like, Dalmacije i Korduna od 1941. do 1945. godine besneo je pravibratoubilački rat. Okupacija zbog toga nije bila jedina nesreća koja je zadesila srpski narod.

    Građanski rat između četnika i partizana se može nazvati i srpsko-srpskim sukobom, jer su većinu obeju jedinica činili Srbi. Često se događalo da u porodici jedan brat pristupi jednoj, a drugi služi drugoj vojsci, te da u borbi postanu direktni protivnici. Ponekad su ovakvi sukobi donosili više žrtava nego okupatorski napadi. Zločina je bilo na obe strane.Kraj ratanije označio i kraj podela i sukoba, već osvetu nad pobeđenim protivnicima, političku represiju i obračun sa ideološkim neprijateljima nove vlasti.Tokom komunističke vladavine poražena strana bila je okarakterisana kao izrazito neprijateljska i izdajnička.

    Ideja nacionalnog pomirenja

    Podela na četnike i partizane nije jedina podela u srpskom narodu, ali je najupečatljivija i najduže traje. Osamdesetih godina prošlog veka započete su prve inicijative koje su za cilj imale nacionalno pomirenje među Srbima i pravazilaženje deoba iz Drugog svetskog rata. Nacionalno pomirenje značilo je rehabilitaciju i „skidanje anateme“ sa Jugoslovenske vojske u otadžbini i njenih pripadnika. Mnogobrojni istaknuti intelektualci i političari su podržali ideju pomirenja četnika i partizana. Iako su postignuti izvesni rezultatina tom planu, ta podela je aktuelna i u današnjem vremenu.

    Međutim, postoje primeri koji svedoče da ima ljudi koji su  samoinicijativno i bez ostrašćenosti krenuli putem istinskog nacionalnog pomirenja i na tom putu ostvarili značajne korake.

    Zajednički spomenik u selu Vlakča

    Prenekolikogodina, u šumadijskom selu Vlakča podignut je zajednički spomenik poginulim četnicima i partizanima iz tog kraja. On je postavljen u blizini crkve Uspenja Presvete Bogorodice gde se nalaze i spomenici poginulima u balkanskim ratovima i u Prvom svetskom ratu. Meštani su sopstvenim sredstvima podigli ovaj spomenik pomirenja, a osveštaoga je episkop šumadijski Jovan.

    U Srbiji već decenijama postoji veliki broj zajedničkih spomenika srpskim, austrougarskim i nemačkim vojnicima poginulim u Prvom svetskom ratu na suprotnim stranama. Slična obeležja poginulim Srbima u građanskom ratu 1941–1945 još uvek su retkost. Zato je spomenik u selu Vlakči jedinstven i dragocen.

    Parastos poginulim četnicima i partizanima u Crnoj Gori

    U Crnog Gori, u Prijelozima (kodBijelogPolja), 2. maja2011. Godine služen je parastos za 59 meštana ovog mesta, koji su u Drugom svetskom ratu stradali kao pripadnici Narodno oslobodilačke vojske Jugoslavije i jugoslovenske vojske u otadžbini. Parastos je služio episkop budimljansko-nikšićki Joanikije sa sveštenstvom. Njegova  beseda nosila je poruku pomirenja i opomene:

    „Nekanas Božija milost i svjetlost prosvećuju u svedane života, da znamo da izvučemo pouku, da tamo gdje su griješili naši očevi ne griješimo i mi. Da znamo da nađemo pravi put i da više ne griješimo, nego da čuvamo jedni druge. Svačiju žrtvu poštujemo i svakoga koje poginuo treba poštovati, jer je on nečiji sin, nečiji otac, brat ili sestra.”[1]

    Ovakve i slične inicijative koje dolaze od strane potomaka žrtava ili meštana krajeva koji su direktno bili pogođeni građanskim ratom predstavljaju mali korak, ali jesu istinski primeri nacionalnog pomirenja.

    Pomirenje nema alternativu

    Period Drugog svetskog rata u Jugoslaviji verovatno će još neko vremebiti predmet rasprave istoričara, političara, intelektualaca.Takva rasprava u kojoj svi mogu da iznesu svoje mišljenje i svoja gledišta je veoma pozitivna. Jedino tako se i može doći da konsenzusa i do prave istine o Drugom svetskom ratu na teritoriji nekadašnje Jugoslavije. Bez istine nema ni pomirenja.

    Novo vreme pred sve nas postavlja nove izazove. Socijalistički sistem je propao, a Jugoslavija je nestala u novom krvavom ratu. Današnja Srbija nije ni parlamentarna monarhija, niti socijalistička republika. Generacije koje dolaze imaju mogućnosti da bez ideološke ostrašćenosti i isključivosti stave tačku na podele iz Drugog svetskog ratai ostvare istinsko nacionalno pomirenje. To ne znači puko izjednačavanje jednih i drugih, jer to jednostavno nije moguće. Ali je mogućene nastavljati ovupodeluu daljoj budućnosti.Potrebno je predano i iskreno raditi na važnom nacionalnom zadatku srpsko-srpskog pomirenja.

    Svetosavski put

    Jedan od uzora za srpsko pomirenje moguće je pronaći u postupcima Svetog Save.Kao što je poznato,ovaj svetiteljje bio istinski mirotvorac u državi koju su potresali međusobni sukobi njegove starije braće,Stefana i Vukana Nemanjića,oko nasleđivanja prestola. To je bila neka vrsta građanskog rata koji je iznutra slabio zemlju. Sveti Sava je uspeo da nad moštima njihovog oca, Svetog Simeona Mirotočivog, pomiri svoju zavađenu braću, što je dovelo i do smirivanja unutrašnjih prilika u tadašnjoj Srbiji.

    Osnovni temelj nacionalnog pomirenja ne treba da bude jeftina politička računica, već iskreni hrišćanski i svetosavski put. Svetosavlje je najbolji i jedini lek za prevazilaženje svih srpskih podela.

    Izvor: Časopis „Pravoslavlje“


    [1]Види: http://www.eparhija.me/parastos-za-stradale-prijelozane-u-drugom-svjetskom-ratu-11

Komentari

Crkva ima mnogo i odgovornosti i mogućnosti da doprinese miru i blagostanju sveta u kome živimo.
Nj.S. Patrijarh srpski, g. Irinej